Dirk as 'n jong toneelspeler.

Die Burger 1 Augustus 2009

Oop Kaarte deur Murray la Vita

Die ontmoeting met Dirk de Villiers is twee dae ná sy 85ste verjaardag by sy produksiehuis, Ad Astera, se kantore in ’n afgeleefde Victoriaanse huis in die Kaapstadse voorstad Tuine.
Die vertrek waarin die onderhoud plaasvind, was waarskynlik eens die sitkamer van die huis.
“Dit lyk so ’n bietjie asof ek brag; asof ek windgat is met dié toekennings,” sê De Villiers en wys na die kaggelrak vol toekennings: Artes, ATKV, FAK, M-Net, en vele ander. Op die rak is ook ander memorabilia van sy lang en luisterryke loopbaan waarin hy bekend geword het as die “Godfather” van die Suid-Afrikaanse rolprentbedryf. Hy is die vader van 28 rolprente, waaronder My Broer se Bril, Kalahari Harry, Tant Ralie se Losieshuis, Die Geheim van Nantes; 25 televisiereekse, wat insluit (sy geliefde) Arende en Meeulanders; en verskeie dokumentêre rolprente: onder meer oor die Kango-grotte.
Oor ’n foto van ’n aantreklike jong man wat aan ’n sigaret teug, sê hy: “Dis ek toe ek ’n toneelspeler was in my jong dae. Ek was 23, dink ek.”
Neffens die ingang van die vertrek is ’n groot foto van die hartchirurg wyle Chris Barnard, met wie De Villiers jare lank bevriend was en oor wie hy ’n dokumentêr gemaak het.
Voordat De Villiers gaan sit agter sy lessenaar wat voor ’n komvenster staan, vra hy: “Weet jy wie is dit?” en wys na ’n skets van ’n rotunde man wat in die lug sweef: Orson Welles.
“Dis Orson Welles, ja. Maar kyk hier vir Charlie Chaplin . . .” Aan die oorkantste muur hang ’n skets van Chaplin wat opkyk na ’n wolk waarin ’n doodskis hang. Die titel: L’ Eternel Vagabond (Die ewige swerwer).
Hy het hierdie sketse in Cannes gekoop terwyl hy ’n rolprentfees daar bygewoon het.
“Daar was toe nog ’n dobbelplek. En toe een aand toe ek tienduisend rand gewen het, koop ek drie kunswerke. Die ander een is Laurel en Hardy. Iemand pas dit vir my op, want hulle wil dit graag hê.”
De Villiers gaan sit, en ons begin praat oor een van sy gunsteling-skeppings: My Broer se Bril.
Dié toneelstuk, wat later ’n rolprent geword het, is ingegee deur aspekte van sy eie familiegeskiedenis.
“My ma se ma was ’n nooi Cloete wat in Groot Constantia grootgeword het. En daai jare was daar die Van der Bijls (hy spreek dit op Engels uit), die Van Bredas (ook) en die Cloetes. And the Van Bredas only spoke to the Van der Bijls, and the Van der Bijls only spoke to the Van Bredas, and the Cloetes only spoke to God! Dis wat hulle daai tyd gesê het.
“Nou, my pa se suster het toe sy drie jaar oud was ’n primusstoof afgetrek, en ’n pot kokende water het op haar geval. Toe het haar brein gaan staan. So sy het ’n kind van drie jaar oud gebly.
“My pa se naam is Cornelius Valkenburg de Villiers. Die Valkenburgs het hierdie plaas gehad wat hulle toe vir die regering gegee het vir ’n hospitaal.
“Die familie in My Broer se Bril se naam is Van der Bijl. En ek vat die verpleegster toe wat gewerk het in die hospitaal in Valkenburg, en sy het by hierdie ou wrak van ’n mens die storie opgetel van die ryk Van der Bijls. En toe het sy vir haarself so ingewerk om die verpleegster te word van Van der Bijl, en toe het sy hom stadigaan doodgemaak met oordosisse van insulien.
“So dié tante van my in Valkenburg (wat deur kookwater verbrand is) se lewe het ek toe nou die een karakter gemaak; die een wat Marié du Toit gespeel het.
“My tante het haar hele lewe in Valkenburg gebly, want dit is deel van die statute van Valkenburg: ’n direkte afstammeling van die Valkenburgs kan gratis daar bly. Soos byvoorbeeld as ék nou wil na ’n oue­tehuis . . . maar ek meen Valkenburg het nou so verval . . . kon ek nou soontoe gegaan het en daar gebly het, en hulle moes vir my gesorg het tot die end van my lewe.”

SOOS ZORBA
Ondanks die feit dat De Villiers nie meer ’n jong man is nie, is ’n mens jou terdeë bewus van ’n forsheid wat steeds aanwesig is. Dit lê in die krag van sy bewegings, sy sterk, sonore stem, die gesag wat van hom uitgaan. En dan is daar die machismo. Daar is iets van ’n Ernest Hemingway aan hom. Of Zorba die Griek.
Dit is dus ook nie vreemd nie dat hy bevriend was met die Amerikaanse rolprentmaker en regisseur wyle Budd Boetticher, wat in Desember 2001 in die ouderdom van 85 oorlede is, en van wie Sheila Whitaker in The Guardian geskryf het: “His love of film-making was matched only by his love of action, notably as a matador and horseman.”
Hy is ’n man wat hom oor ses jaar as stiervegter bekwaam het sodat hy die nodige insig kon hê om ’n rolprent oor die groot stiervegter Carlos Arruza te maak.
“Die ou wat die grootste indruk op my gemaak het in my lewe was hý. Die oomblik as jy hom ontmoet, dan sê jy: ‘Hier’s ’n man!’,” fluister hy oor sy held Budd Boetticher.

KINDERJARE
Dirk Gysbert de Villiers is in die distrik Douglas in die destydse Griekwaland-Wes op die plaas Villeiria aan die Vaalrivier gebore.
“Die ou wat my in die lewe gebring het, is professor Robert Broom. Hy’s die ou wat later (as paleontoloog) Madam Ples ontdek het in die Sterkfonteingrotte.
“Ek het ’n broer (Niel), wat twee jaar ouer as ek is, en hy het altyd vir my gespot en gesê: ‘Robert Broom soek die missing link, en die dag toe jy gebore word, toe het hy dit!’ ”
Hy lag bulderend.
“Ons kinderjare was moeilik. Ek het my ma verloor toe ek vier jaar oud was. En toe het my ma se susters, wat nie een getroud was nie, ons gevat. Dit was ’n baie groot fout.”
Hy bly ’n oomblik stil.
“Want toe verloor my pa nie net sy vrou nie; toe verloor hy sy vrou én sy kinders, en hy sit alleen op die plaas. Ja, so toe uiteindelik is een van my ma se susters met ’n ou, A.J. Jacobs, getroud wat ’n prinsipaal was van Jagersfontein Hoërskool.
“Hy het vir my en my broer aangeneem, en toe het ons maar saam met hom grootgeword.
“Toe my pa weer getroud is, het ons vir so ’n rukkie teruggegaan. Maar hy was 48 en sy nuwe vrou was 18, en sy kon toe nou nie hierdie twee snotkopseuntjies verdra nie, en sy het ons ’n harde tyd gegee.”
Pas nadat sy ma gesterf het, was hy ook ’n ruk in ’n kloosterskool.
“Toe ek vier jaar oud was, toe is ek te jonk om skool toe te gaan, en toe is ek in ’n klooster gesit in Jagersfontein by vader Schültz.
“My groot probleem as kind, moet ’n mens seker sê, is dat . . . jy weet jy het nie ’n ma wat vir jou liefde gee nie, en jy besef dit eers láter dat al hierdie mense wat so nice is met jou . . . dis nie . . . dis maar net ’n show.
“Ek moet seker nie sulke dinge sê nie, maar . . . my renons in die NG Kerk het gekom toe ek seker so 13 jaar oud was.
“Toe het hulle ’n Moedersdag. As jy in die kerk kom dan kry jy so ’n blou lintjie, en dan moet jy aan dáái kant van die kerk gaan sit. En dan preek die predikant nou net vir hierdie arme siele wat hulle moeders verloor het.
“En daai dag het ek skielik besef dat ek ’n bleddie weeskind is. Verstaan jy wat ek bedoel? Dit het my so ’n bietjie teen die NG Kerk gedraai.”
Agter uit die ou dagboek vol telefoonnommers wat voor hom op die tafel ooplê by 11 en 12 November, haal hy ’n klein swart-wit-foto’tjie van twee seuntjies in die veld. Die kleinste van die twee, ’n blondekop Dirk, sit op ’n waentjie. Sy broer staan langs hom met die disselboompie in sy hand; gereed om die waentjie te trek.

’N BESOEKER
Die groot silwermunt wat altyd om De Villiers se nek te sien is, kom uit die dae toe hy as skeepsingenieur op skepe gewerk het. Hy haal dit af en gee dit oor die lessenaar na my aan.
“Dis ’n silwer-ryger van 1698. Die Hollanders het daai munte geslaan om die Spaanse matrose te betaal wat die skepe hier om die kus gebring het. Hy kom uit die wrak wat in die mond lê hier by Saldanha. Ek dink dis die Meerenstein.
“Jy weet ek het ’n goue dubloen gehad. En dié goue dubloen het in ’n boot van my voor in die kajuit gehang. My boot se naam was The Wandering Star. En die Wan­der­ing Star het op die Knysna-lagoon aan die brand geraak, en my dubloen het saam met die boot uitgebrand.
“Dit het gebeur toe ek besig was om Jantjie Kom Huis Toe te maak. En Foziah Davidson, wat my hoofrol gespeel het, het toe vir my hierdie ding kom gee en gesê: It will never replace the dubloon, maar ek moet dit altyd dra because it will bring me luck.”
Hy kyk na die kaggelrak.
“As ’n ou oud word soos ek dan raak jy sentimenteel en jy wil al hierdie mense met wie jy saamgewerk het, opspoor. En jy wil met hulle práát en dié soort van ding.”
’n Halfuur later daag daar onverwags ’n besoeker op. Dit is ­Mike Botha, wat die rol van die koerantverkopertjie in Jantjie gespeel het. Hy word veertig en kom hoor of hy nie ’n opname van Jantjie by De Villiers kan leen nie. Hy wil ’n deel daarvan op sy verjaardagpartytjie speel.
De Villiers is in die wolke.

WAT JY SAAI
“Nadat ek Die Geheim van Nantes gemaak het, het ek gedink ek is nou die volgende bleddie Spielberg en ek moet nou hierdie stof van Suid-Afrika van my voete afskud en ek moet Hollywood toe gaan. Ek was vroeër ook in Hollywood en het toe vir Errol Flynn ontmoet. I just never made it, but I rubbed shoulders with them.”
Oor Errol Flynn: “O, hy was ’n bleddie . . . Nee kyk, hy was baie lief vir sy meisies, maar ’n moerse nice ou.”
Soos hyself?
“Man, my verskoning altyd as mense my daaroor aanvat, is dat ek sonder ’n ma grootgeword het, so ek het in elke vrou ’n ma gesoek, jy weet. Ek het liéfde gesoek.”
Sondag toe die aktrise Sandra Kotze hom tydens sy verjaardag-ete weer spot oor sy “reputasie”, het hy gesê: “Dis nie dat ek so ’n reputasie gehad het nie, dis net dat ek so ínnig gesoek het na liefde.”
Dirk en sy vrou, Addy, van wie hy geskei is, het vier kinders. “Lida is my oudste kind, en Valken . . . hy is in ’n vliegtuigongeluk dood . . . en dan het ek nou nog Jakes en Gys. Gys is die een wat met Jackie Smith getroud is, en hulle is nou in hierdie Noah of Cape Town in die Baxter.”
Sy lewensmaat van die afgelope 17 jaar is Miems Swanepoel. Hy noem haar Swannie.
De Villiers is besig met die afronding aan ’n dokumentêr oor saad en lewe. Die titel is Sillis (Saad is lewe Lewe is saad / Seed is life Life is seed). Hy is baie trots op die projek en wys ons ’n deel daarvan.
Aan die einde verskyn dié woorde van Banquo uit Shakespeare se Macbeth:
If you can look into the seeds of ­time
and say which grain will grow and which will not,
speak then to me . . .
Hy is skielik haastig.
“Ek moet gaan werk,” sê hy.

Dirk saam met Marius Weyers op die stel van Die Lied van die Lappop.

Die Burger 19 Maart 2008

-Mariana Malan
“AS ’n bobbejaan nie van jou hou nie, kan jy maar vergeet om met hom te werk. Bobby die bobbejaan in Kalahari Harry het van my ­gehou. Ons het voor mekaar gesit. Hy het my skoenveters losgemaak, eers my skoene uitgetrek, toe my kouse en toe het hy my broekspype opgerol. Ons het toe goed reg­gekom.”

Die stories agter die storie is ­dikwels interessanter as dié in ­rolprente. Dit kom ’n mens gou ­agter as jy met die rolprentmaker Dirk de Villiers gesels. Dit blyk gou dat ­rolprentmaak ’n wavrag geduld en nog meer humor vra. Insig in mens en dier en goeie outydse regiewerk is ook deel van die pakket.

De Villiers het in sy loopbaan van sowat ses dekades 28 rolprente, 25 ­televisiedramas en verskeie ­doku­mentêre gemaak. Van hulle verteenwoordig hoogtepunte in die Suid-Afrikaanse rolprentbedryf.

Van hulle gaan op die KKNK ­vertoon word, en hy gaan ook op die fees vereer word.

“Hoe dink jy gaan hulle my ­vereer?” is sy eerste vraag aan die uwe. “Met ’n cloak, ’n dagger en ’n hoed? Ek dink nie eintlik daaraan nie. Ek dink die lekkerste gaan wees om met mense oor die ­rolprente te gesels.”

Hy rits vinnig ’n klomp inligting oor die rolprente op die fees af.

Die dokkie Kango was die moeilikste werk wat hy ooit gedoen het. Hy en die filmspan moes dae lank in die donker werk nadat hulle met al die toerusting deur ’n leeggepompte wateraar moes kruip. Die prente My Broer se Bril en Arende is twee wat hom na aan die hart lê. Die eerste was oorspronklik vir die ­verhoog geskryf. Hy het hierin heelwat van sy eie familie ingewerk. Die tweede is gemaak ná ondervindings en ­vertellings van sy eie oupa.

“Na my beskeie mening is Arende die beste reeks wat ooit op televisie vertoon is. Ek was so jaloers en ­besitlik oor die reeks dat dit meer as twee jaar geneem het om die ­rolprent te maak. Ek was sentimenteel oor tonele wat uitgesny moes word. Tot vandag toe raak ek skoon bewoë as ek na Arende kyk. Ek is baie emosioneel oor hierdie ­projek.”

Die Geheim van Nantes was ’n radio­reeks wat hy na die silwerdoek moes verplaas.

“Dit het al die elemente van ’n ­lekker rolprent. Dit speel op ’n ­wynplaas af met liefde, inhaligheid en al die dinge wat vir mense ­interessant is.

“Alles wat ek doen, moet ’n klein lessie iewers in hê. Dit moenie ­oorweldig nie, maar dit moet daar wees, dit moet vir mense iets sê. Ek maak nie ’n ding om ’n prys te wen nie, maar dis lekker as ’n mens ­vereer word.”

Hy dink ’n wyle voordat hy oor die verering op die KKNK praat.

“Hierdie een is vir my half ’n sad story. Ek voel so half my laaste trip na my laaste erkenning.”

Hy vertel van die hartaanval van ’n week of wat gelede, van die keer twee jaar gelede toe hy drie weke lank in ’n koma was ná ’n operasie.

“My lêplek is deesdae lekker ­tussen my medisynebotteltjies, my TV en die waaier in my dak.”

Maar hy vertoef nie te lank by hierdie onderwerp nie. Hy praat ­eerder oor sy volgende projek – die dramatiese gebeure rondom die ­eerste hartoorplanting met Chris Barnard as die sentrale figuur.

Ook hier is die storie agter die ­storie baie interessant. De Villiers probeer al 40 jaar om hierdie ­rolprent te maak. Verskillende draaiboeke is al geskryf en ont­wikkel. Verskeie probleme het die een ná die ander poging gekelder.

“Die draaiboek is nou geskryf met al die jaloesie, die spioen in die hartspan, die gewese eerste ­minister John Vorster se dreigemente teenoor Barnard. Alles is daarin. Die ­titel is Red Inside, Chris se eie ­beskrywing oor hoe die mense met wie hy werk lyk – almal is rooi van binne.”

De Villiers het Kevin Costner in die oog vir die rol, maar die naam Pierce Brosnan is ook genoem.

Gevra hoeveel akteurs wat ­vandag sterre is by hom begin het, antwoord hy: “Skrikwekkend baie.”

Hy glo akteurs het ’n spesifieke taak. Hulle moet “in die kyker se siel inkruip”.

“Ek is ’n outydse soort regisseur. Ek staan langs die kamera, kyk die speler in die oog. Ek moet sien dat hy sy woorde glo, nie net ken nie.”

Sy passie vir sy werk en die lewe is op 83 nog duidelik.

“Ek het ’n lewe van stabiliteit prysgegee om rolprente te maak. Ek het myself uitgeleef. Deur my werk kon ek sê wat ek wou. As jy nie kan doen waarvan jy hou nie, kan jy net so wel dood wees.”

The Adventure
Lost City of the Kalahari Expedition 2002

www.african-expeditions.com/lostcity

The alarm goes off, it’s 2am, I listen, yes the rain has stopped. I get dressed and rush to pick up Stewart (the expedition’s researcher and my navigator). I collect Stewart at 2.30am and then get onto the N7. Our meeting place is the Swartland One Stop, the sky is clear and Orion is still visible and at 3am we meet the film crew (from Carte Blanche) and the rest of the expedition members. Some of the team had left earlier and would meet us at Molopo Lodge.

None of us have slept much – packing always seems to be a last minute event and at VanRynsdorp we decide we need some coffee, it’s bloody cold outside and the thermometer in the Colt is showing a chilly 7 degrees. It is drizzling and rainy now as we climb the pass towards Calvinia and there is constant chatter on the radio. I swop passengers with the film crew and Dirk De Villiers (of Arende fame) our director joins me for a few hundered kilometers.

Dirk has had a psychedelic life and at 79 years old is the oldest member of the team. We chat about old times and he tells of the movie industry, people he has met and the good and bad times. Time flies as I listen to Dirk  . . .

Greg van der Reis
Expedition Leader

Dirk in die Apollo-bioskoop op Victoria-Wes waar hy tydens die filmfees daar in 2004 vereer is

Volksblad briewe 6 Januarie 2010

deur Trevor Moses

As vrek jong filmargivaris by die Nasionale Film-, Video- en Klankargief het ek baie gou kennis gemaak met die rolprente van Dirk de Villiers, David Millin, Jans Rautenbach, Elmo de Witt, Emil Nofal, Jan Scholtz, Jamie Uys, Pierre de Wet en ander – ’n skatkis van prente wat al volksbesit geword het.

Toe kom die dag dat MNet omtrent elke een van hierdie rolprente aangekoop het nadat Kyknet op die been gebring is en die NFA is oorstroom van baie ek-soek-daai-fliek-wat-ek-jare-gelede-gemaak-het versoeke. Oom Dirk – toe nog mnr. De Villiers vir my – het by die NFA opgedaag en deur sy prente begin gaan. Hy het my gevra of ek al van sy prente gehoor het, ek het geknik en gesê dat Die Geheim Van Nantes (1969) my gunsteling is.

Hy sê toe: “Ja, dit was ’n oukei fliek, maar wat van My Broer Se Bril? Het jy dit miskien gesien?” In my onskuld, sê ek ek weet nie van sy broer wat ’n bril hier verloor het nie, maar as ek hom kry, sal ek vir hom laat weet. Dit was nie dertig sekondes nie toe bars hy uit van die lag. “Nee man, die rolprent met Cobus Rossouw!” Snaaks, ek sit nou met die DVD van My Broer Se Bril op my lessenaar – uitgereik deur NuMetro in die maand van sy dood.

Ek het die voorreg gehad om Oom Dirk en ander tydens die Volksbladfees se gala-dinee in 2007 te vereer en dit was meer as ’n voorreg. Dit was ’n eer en ’n plesier.

Oom Dirk het heel voor gesit en voordat die toekenning aan hom oorhandig is, het ek die gehoor ’n bietjie van sy loopbaan vertel, dat hy eers ’n akteur en toe ’n regisseur was.

Ek het egter bygevoeg dat hy die skurk was wat van die Kruger-miljoene ontslae geraak het en dus kan ons die goed nie meer opspoor nie. Die gehoor het lekker daaroor gelag – in die prent Kruger Miljoene speel Oom Dirk die verraaier wat die goue ponde in die Blyderivier wegsmyt.

Ek mis u, oom Dirk: u was en is my mentor en vriend.

Sunday Times
9 Januarie 2010

By Chris Barron

Dirk de Villiers, who has died in Cape Town at the age of 85, was South Africa’s most prolific filmmaker.
He made 25 full-length films and 13 documentaries, the last one just 12 days before the Christmas Eve heart attack which, together with a lung infection, ended his life on December 28.

Although he confessed that he had once supported the idea of apartheid, De Villiers made the first TV film in South Africa, Jantjie Kom Huis Toe in 1984, with parts for black actors.

In 1987/88 he directed Arende, the hugely popular TV series about the Anglo-Boer War and British concentration camps.

He made a lot of money out of his productions and at one point owned six houses in various parts of the Western Cape and two luxury motor boats. Then, through a combination of films that flopped and bad business investments, he went bankrupt and lost just about everything, including his production company C-Films.

Although he grew up in the northern Cape, De Villiers was passionate about the sea and began his working life as a marine engineer for a London shipping company.

He was arrested in Malta and tried in London after he and other crew members scuttled a ship they thought was a death trap. They were let off when the court agreed.

On another ship he helped deliver a baby – a glass of whisky in one hand and a medical journal in the other.

He got drunk with Hollywood legend Errol Flynn in a bar on Broadway.

After several years at sea, he joined an amateur theatrical society in Johannesburg, met his wife-to-be, Addy, whom he divorced in 1973 after 21 years of marriage, began writing plays and made his first film, Jy is my liefling, starring Franz Marx.

He also acted in one of his earlier films, Kruger Millions.

De Villiers was a larger-than-life character with a vivid imagination and unquenchable thirst for adventure. An expedition, at the age of 79, to find the lost city of the Kalahari was typical of the man.

He made his films on a shoestring, hiring people with little experience but the right attitude and would teach them on the job.

This suited him because they were cheap, and for them it was an invaluable opportunity to work and train with one of the best.

He was an indefatigable ladies’ man and incorrigible flirt, but didn’t hold it against actresses who rejected his advances. If they showed promise in other areas, he employed them.

Once he began a film, he allowed nothing to hold him up. During the making of Arende, a motor bike crashed into his assistant director’s car when she was en route to a shoot in Pringle Bay.

The biker was killed and she was shattered. But De Villiers arrived within minutes to fetch her and work proceeded without a hitch – until an actor who couldn’t swim got swept away by a freak wave and De Villiers and most of the cast jumped in to save him.

Although a difficult man to work with, De Villiers didn’t lose his temper often. When he did, it was scary. He sometimes came alarmingly close to physical assault.

De Villiers was a friend of heart surgeon Chris Barnard. They met while fishing at Buffels Bay when Barnard was still unknown. De Villiers remembered how careful Barnard was of his hands.

De Villiers made a documentary about him for M-Net and was the chief source of information for a controversial documentary by two German directors, Hidden Heart, which explored the relationship between Barnard and Hamilton Naki, a gardener with extraordinary surgical skills who assisted Barnard in the animal experiments that paved the way to the first heart transplant.

Although De Villiers narrated the film, he was unhappy with the end product, which he felt exaggerated the role of Naki in the transplant saga.

He collaborated in a script for another film about Barnard called Red Inside. He wanted Kevin Costner to play Barnard, but couldn’t bring overseas producers on board.

De Villiers was born on July 26 1924 on a farm in Douglas on the Orange River in the Northern Cape.

His mother died when he was three and he was raised by an aunt and uncle after his stepmother made it clear she didn’t want him or his brother around.

He is survived by five children and his partner of 22 years, Miemie Swanepoel. A son, Valken, was killed in a small plane crash in 1981.

Nissa saam met Dirk se seun Gys, en Gys se vrou Jackie; Dirk se seun Jakes en Jakes se seun Valken; en Jens Pieper, Dirk se huisdokter van meer as twintig jaar. Die foto is geneem by Dirk se laaste verjaardagpartytjie -- toe hy 85 in Julie 2009 geword het.

Vir Dirk -

Wat ‘n wonderlikheid om Dirk te geken het. Sy lewensdrif en gretigheid om dinge te doen het my diep beïndruk.

My week begin deesdae met so ‘n verdwaaldheid, want dit voel vreemd om nie op ‘n Maandagmôre met my pakkasie na hom af te sit nie. Ek mis ons geselsies tydens die behandelings*. Ek mis selfs die ou se voete!

Sy mensheid, sy menslikheid, sy menswees – dit was alles groter as groot. Hy’t ‘n lang pad op hierdie aarde gestap, en hy het diep spore gelaat.

Ek mis die ou Dirkerasie.

Nissa

* Nissa, ‘n aromaterapeut en refleksoloog, het sedert Dirk uit die hospitaal gekom het ná sy rugoperasie ‘n paar jaar gelede, eers elke week en daarna  elke tweede week op ‘n Maandagoggend kosteloos vir Dirk ‘n refleksologie-behandeling gegee. Dirk het gesweer sy kwale was elke keer minder nadat Nissa by hom was.  Hy het ook uitgesien na hul geselsies. Nissa het net moeite gehad om hom sover te kry om sy selfoon vir daardie uur af te skakel! Vir iemand wat in ‘n tyd gebore is toe daar nog nie eens fone was nie, was Dirk uitermate verknog aan daardie ding teen sy oor.

Dirk by 'n middagete in Hanrie se tuin. By hulle is Hanrie se dogter, Sebenzile.

Ek het Dirk deur my suster Karen leer ken. Hy was haar sielemaat. Dirk se lewenslus, sy stout-seuntjie-lag, sy belangstelling in alles en almal om hom en sy opgewondenheid oor die lewe gaan ek mis.  En sy stories . . . al die wonderlike staaltjies wat hy altyd vertel het.

Dirk is iemand wat jy, as jy die voorreg gehad het om hom te ontmoet, nooit sal vergeet nie.  Hy’t ‘n vertrek warm gemaak met sy Zest, sy passie, sy vreugde in alles om hom.

Sy eerlikheid en humor het ek altyd geniet. Jy moes hom nie iets vra as jy nie die waarheid wou weet nie,want hy sou dit baie direk vir jou uitspel.

Sy gemis gaan groter wees as die afwagting van 2010.  Ná  ‘n tydjie saam met Dirk,  het ek altyd vir myself gesê,  so wil ek lewe.  Voluit, die lewe reguit in die oë kyk, en sê kak met die res!

Ek is dankbaar dat ek Dirk geken het.

Hanrie Hill

Dit is met skok dat ’n mens gehoor het van Dirk de Villiers se afsterwe. Stellig die laaste legende van die Afrikaanse rolprentbedryf is nie meer daar nie. Goeies is daar nog, dalk selfs beteres, maar nie legendes nie.
Tipies van Dirk het hy gedurende die verfilming van die TV-reeks Ou Grote die aksie gestop toe hy hoor ek het nog nooit in ’n helikopter gevlieg nie en vir die vlieënier van die swart gevaarte gesê om my vir ’n spin te vat.
Dirk: matroos, draaiboekskrywer, verhoogskrywer, akteur en boweal rolprentmaker; die bedryf sal hom mis.
Nag, Ou Grote.
Johan en Lida Botha Leipoldtville

Marelize Barnard

Stellenbosch

“Hoor hier, is jy daardie stupid dommerd…” Dít was die kennismaak-woorde tussen die twee legendariese rolprentmakers Dirk de Villiers en Jan Scholtz.

Scholtz het Saterdag by ’n afskeidsfees vir die afgestorwe De Villiers sy ou vriend vereer, gegroet en onthou watter korrelkop hy was.

Hul eerste gesprek, dekades gelede, het gegaan oor Scholtz se rolprent Snip en Rissiepit.

De Villiers het, soos hy goed geken is in die bedryf, sy sterk mening gelug oor Scholtz se trefferfilm. Hy was nié vol komplimente nie.

“Toe sê Dirk: ‘Waar is die naaste kroeg?’ Toe begin ons drink,” het Scholtz Saterdag hul gesprek onthou.

“Ou Dirk was uitgesproke. As hy ’n ding wou sê, hét hy. Hy het gereeld oor ’n nuwe movie gesê: Dit is die grootste pot k–k dié.”

Saterdag se afskeidsbyeenkoms van familie, vriende en strydrosse van die Afrikaanse film- en dramawêreld wat op die plaas Muldersvlei buite Stellenbosch gehou is, was nie een van sagte fluisterwoordjies van onthou nie.

“Ons is almal hier om hom te onthou soos hy was. Sy lus vir die lewe. Hy was innoveerder, kreeftrekker en party animal of note,” is hoe sy seun, die akteur Gys de Villiers, sy pa beskryf.

Die rolprentmaker se oudste dogter, me. Lida de Jongh, onthou haar pa as storiemens. “Hy was ’n opwindende pa. ’n Baie realistiese mens. Sterk, rustig. Hy kon baie stories vertel en het ’n ongelooflike geheue gehad.”

De Villiers is op 28 Desember in die Chris Barnard-gedenkhospitaal in Kaapstad op 85-jarige ouderdom oorlede nadat hy ’n hartaanval gehad het.

Hy het die TV-reeks Arende as een van sy grootste prestasies beskou.

“Ons het dit gesien kom. Hy het dit gesien kom. Ek dink toe sy oudste broer (Cornelius Valkenburg de Villiers) ’n paar maande gelede dood is, het Dirk in ’n stadium besluit dit is nou sy tyd. Al het hy moeilik van sy lewe afgesien,” het Scholtz Saterdag gesê.

En was Scholtz se jare lange vriend bang vir die dood? “Ek dink nie hy was so bang vir die dood nie. Ek dink hy was so lief vir die lewe,” het Scholtz geantwoord.

- Die Burger

Op 12 Desember skaars twee weke voor sy dood het die rolprentmaker Dirk de Villiers sy laaste rolprent, ’n dokumentêr, klaargemaak. Hy was op 85 SA se oudste lewende rolprentmaker en sy nalatenskap is so omvangryk soos dit gevarieerd is.

In ses dekades het hy sy kuns soos sy lewe as een groot opwindende avontuur aangepak en diep spore gelaat. Vir enige rolprentgenre tot animasie het hy kans gesien en het hy sukses behaal. Bowenal het hy sy gehore laat skater met onlangse prente soos Kalahari Harry en Kaalgat tussen die Daisies.

Dié opgeleide meganiese ingenieur het as lid van ’n amateurtoneelgroep met sy kleurryke loopbaan in die kunste begin – eers as akteur en dramaturg en later in die regiestoel. Sy romantiese komedie Jy is my Liefling met Min Shaw en Franz Marx in die hoofrolle was in 1968 een van sy eerste treffers; later sou My Boer se Bril volg .Sy verkennende dokumentêr oor die Kangogrotte is uitstaande en sy onlangs dokumentêr oor die ontslape hartpionier Chris Barnard het aandag verdien. Sy grootste werk, het hyself gereken, was die bekroonde en baanbreker televisiereeks, Arende.

Dit is ’n ryk lewe en nalatenskap wat geboekstaaf behoort te word.